Midzomer: Het hoogtepunt van de Zweedse zomer

Het is de Zweedse feestdag bij uitstek: Midzomer. Meibomen, bloemenkronen, dansen, lekker eten en vele uren zon zorgen voor een goede sfeer in Zweden, terwijl in de buurlanden grote vreugdevuren worden ontstoken. Hier lees je wanneer, waarom en hoe mensen Midsommar vieren in Zweden, Juhannus in Finland en Sint-Jansavond in de andere Scandinavische landen!

Midzomer: De belangrijkste vragen

• Wanneer is het midzomer? In Zweden en Finland heeft Midzomer geen vaste datum, maar valt het altijd op de vrijdag en zaterdag tussen 19 en 25 juni. In de andere Scandinavische landen wordt het traditioneel op de avond van 23 juni gevierd.
• Waar wordt Midzomer gevierd? Midzomer wordt gevierd in alle Scandinavische landen en de Baltische staten. De grootste vieringen zijn in Zweden en Finland, met kleinere vieringen in Noorwegen, Denemarken en IJsland.
• Waarom wordt midzomer gevierd? Midzomeravond wordt beschouwd als de kortste nacht van het jaar, ook al valt hij niet meer precies op de zomerzonnewende. In de oudheid werden oogstfeesten gevierd op midzomer in heidense culturen en men geloofde dat de nacht magische krachten had. 24 juni is ook de geboortedag van Johannes de Doper, een belangrijke figuur in het christelijk geloof.
• Hoe vier je midzomer? Midzomer wordt buiten gevierd met familie en vrienden. Er wordt samen gegeten, gedronken, gedanst en gezongen. In Zweden wordt de midzomerpaal opgericht en eromheen gedanst. In Finland, Denemarken en Noorwegen worden ook grote vreugdevuren aangestoken.

Wanneer is het midzomer?

Traditioneel, of volgens de Juliaanse kalender, is 24 juni de dag van de zomerzonnewende (astrologisch gezien vindt deze plaats op 21 juni). Deze dag had ook een speciale betekenis in het christendom omdat het hoogfeest of de geboortedag van Johannes de Doper op deze dag werd gevierd. In Zweden heeft midzomer geen vaste datum – de viering begint altijd op de vrijdag tussen 19 en 25 juni. In 2024 bijvoorbeeld valt midsommerafton (midzomeravond) op 21 juni. De eigenlijke Midzomerdag is dan de zaterdag erna.

In Denemarken en Noorwegen vinden de festiviteiten altijd plaats op de avond van 23 juni, terwijl het feest in Finland – net als in Zweden – altijd in het weekend valt, namelijk op de zaterdag tussen 20 en 26 juni. Hier beginnen de festiviteiten echter ook op de vrijdag ervoor.

Midzomer is niet altijd de kortste nacht van het jaar, maar wel een van de kortste. Het blijft lang licht – vooral hoe verder je naar het noorden gaat, want tussen mei en juli gaat de zon nooit onder ten noorden van de poolcirkel. De middernachtzon met zijn mystieke sfeer nodigt uit om lange tijd bij elkaar te zitten en feest te vieren en vooral de mensen in de noordelijke landen genieten van de vele zonuren.

Jaar	Midsommarafton (Zweden)	Midsommar (Zweden) Juhannus (Finland)
2024	21 juni	22 juni
2025	20 juni	21 juni
2026	19 juni	20 juni
2027	25 juni	26 juni

Midzomer in Zweden: Gewoonten en tradities op Midsommar

In Zweden is midzomer(midsommar) na Kerstmis het belangrijkste feest van het jaar en het absolute hoogtepunt van de zomer. Dankzij het mooie weer wordt de dag buiten doorgebracht met familie en vrienden. Veel stedelingen trekken voor het weekend naar het platteland en daarom zijn de steden vaak erg leeg – winkels en restaurants zijn ook gesloten. In de loop der eeuwen zijn er veel gebruiken en tradities ontstaan rond midzomer.

Zingen en dansen rond de midzomerpaal

Midsommar is ondenkbaar zonder: de midzomerpaal (ook wel meiboom of midzomerboom genoemd), die het middelpunt van de festiviteiten vormt. In het Zweeds heet hij midsommarstång of majstång – hoewel de naam klinkt als de maand, heeft hij niets met mei te maken. De naam komt van het oude werkwoord maja, dat “versieren met bloemen” betekent. En de naam zegt het al, want de paal, die lokale variaties kent, is overal versierd met gebladerte en bloemen.

De paal wordt op midzomeravond opgericht en versierd. Mensen dansen dan in een cirkel rond de paal, zingen liedjes en spelen spelletjes. Een Midzomerklassieker is het lied Små grodorna (Kleine kikkers), waarin het uiterlijk en de bewegingen van kikkers worden nagebootst. Daarom rennen en dansen de mensen niet rond de paal, maar huppelen ze.

Eten en drinken op midzomer

Goed eten en drinken is de basis voor een goed Midzomerfeest. Er is een grote en gevarieerde keuze aan warme en koude gerechten. Traditioneel worden op Midsommar de eerste vroege aardappelen gegeten, bereid met dille. Dit wordt vergezeld door (ingelegde) haring, zalm en köttbullar, evenals knäckebröd, boter, zure room en kaas. Smörgåstårta staat ook vaak op het kleurrijke buffet en de barbecue wordt ook vaak aangestoken.

Bij de nagerechten draait het allemaal om aardbeien, vers en met room of verwerkt in een taart, zoals de klassieke Jordgubstårta of Drömrulltårta. Er is bijna geen andere lekkernij die de smaak van de zomer zo goed weergeeft.

Vanwege de hoge prijs van alcohol drinken Zweden in het dagelijks leven meestal niet zoveel, maar met midzomer worden er vaak alcoholische dranken geschonken, die bij en na de maaltijd worden gedronken en als onderdeel van toasts en drinkliederen. Bier en kruidenschnaps zijn de meest voorkomende dranken, waarbij vooral aquavit populair is. Voor kinderen en mensen die geen alcohol drinken is er vlierbloesemsiroop(flädersaft), andere vruchtensappen en limonades.

Na de maaltijd spelen de mensen graag – er is vaak een vijfkamp, die bestaat uit populaire tuinspelletjes zoals zaklopen of eierlopen. Een ander favoriet tijdverdrijf is Kubb.

Kleding: Bloemenkronen en traditionele kostuums

De bijpassende kleding is ook bloemig, zomers en luchtig. Wijde jurken, vooral in wit of met een bloemenpatroon, zijn vooral populair bij vrouwen. Mannen dragen vaak luchtige witte of blauwe overhemden. Traditionele kostuums worden ook vaak gedragen. Bijpassende zelfgevlochten bloemenkransen worden in het haar gedragen.

Het belang van Midsommar wordt ook weerspiegeld in de aanwezigheid van de Zweedse vlag. Deze wordt niet alleen gebruikt als decoratief element en wordt vaak weergegeven in de kleding met de kleuren blauw en geel, maar blijft ook de hele nacht gehesen.

Mythen en legenden over Midsommar: helende natuur en zeven bloemen

Midsommar is een niet-christelijk feest in Zweden en is meer gebaseerd op heidense legendes en gebruiken. Het is niet alleen een feest van de zomer en de zon, maar ook van liefde, goede oogsten en vruchtbaarheid.

Vroeger geloofde men dat Midzomernacht magie bracht in de natuur en dat er elfen en trollen door de bossen zwierven. Van de ochtenddauw wordt ook gezegd dat het genezende krachten heeft – zelfs vandaag de dag is het de gewoonte om ’s ochtends blootsvoets te wandelen, omdat dit een goede gezondheid zou bevorderen. Vroeger werd de dauw ook verzameld en gebruikt bij het koken en bakken.

Een andere bekende mythe draait om bloemen. Volgens deze mythe moeten alleenstaande vrouwen op midzomeravond in absolute stilte zeven verschillende wilde bloemen plukken uit zeven weiden. Als deze onder het kussen worden gelegd, zou de toekomstige echtgenoot in een droom verschijnen – maar de gelukkige man mag niet worden onthuld, anders komt de droom niet uit.

Iedereen die bekend is met de Zes Bullerby-kinderen van Astrid Lindgren kent waarschijnlijk ook de watergeest Näck, die op midzomer door de beken en rivieren van Zweden zwerft en die zich in het derde deel voordoet als Lasse om de andere kinderen voor de gek te houden. Hij lokt zijn onwetende slachtoffers de dood in door viool te spelen – daarom moeten baden en zwemmen op midzomer worden vermeden!

Grote openbare Midzomerfeesten in Zweden

Naast privévieringen zijn er ook talloze openbare midzomerfeesten in Zweden, waarvoor ook toeristen worden uitgenodigd. Mensen picknicken, dansen en vieren samen feest in parken en andere openbare gelegenheden. Hoogtepunten zijn het opzetten van de midzomerboom, optochten en livemuziek.

Een van de bekendste Midzomerfestivals in Zweden is het festival in het openluchtmuseum Skansen in Stockholm. Het grote museum biedt een traditionele midzomer met allerlei typische gerechten, dansen en andere activiteiten in een ongeëvenaarde sfeer.

Het grootste Midzomerfestival ter wereld vindt plaats in Dalarna in Midden-Zweden. Tot 30.000 feestvierders verzamelen zich in Sammilsdal, een natuurlijk amfitheater aan het Siljanmeer in Leksand. Hier wordt ook de grootste meiboom van Zweden opgericht, die een indrukwekkende 24,5 meter hoog is en ook wel de “Midzomermast van Zweden” wordt genoemd. Er is ook een driedaags festival waar van donderdag tot en met zaterdag veel Zweedse artiesten optreden.

Midzomerfestivals worden ook op veel andere openbare plaatsen in Zweden gehouden, bijvoorbeeld in Slottsskogen in Göteborg, in de middeleeuwse stad Visby op Gotland, in de openluchtmusea in Lund en Helsingborg of in of rond de vele kastelen en landhuizen in Zuid-Zweden. Meer tips vind je op Visit Sweden.

Midzomer in de andere Scandinavische landen

Midzomer in Finland: Juhannus

In Finland heet midzomer Juhannus en het is, net als in Zweden, een van de belangrijkste festiviteiten van het jaar, zo niet het belangrijkste. Sinds 1955 wordt het daarom altijd in het weekend gevierd, zodat zoveel mogelijk mensen eraan kunnen deelnemen. Midzomerdag is ook de dag van de Finse vlag, die daarom de hele nacht gehesen mag blijven.

De oorsprong van Juhannus, dat ondanks de naam niets te maken heeft met christelijke feesten, ligt in de heidense feesten Vakkajuhla (Mandenfeest) en Ukon juhla (Feest van Ukko). Hier werd de oogstgod Ukko gevierd, ter ere van wie de mensen samenkwamen om te eten en te drinken. Deze festivals gaven ook aanleiding tot de traditie om op Juhannus zo luid mogelijk te zijn om slechte geesten te verdrijven – volgens de legende zou de oogst beter zijn naarmate je luider was en meer dronk.

De Finnen vieren midzomer vooral op het platteland en aan het water. Daar worden grote vuren aangestoken (Fins: juhannuskokko). De vuren creëren vaak een mystieke sfeer, vooral in de archipel en de kustgebieden – geen wonder, want volgens de legende lopen er op midzomeravond ook trollen, feeën en elfen rond in de Finse bossen. Huizen worden versierd met berkentakken en bloemen, en in de Zweedstalige gebieden in het westen kun je ook een meiboom vinden.

Er wordt ook gezongen en gedanst. Er zijn ook veel concerten en festivals, bijvoorbeeld op het museumeiland Seurasaari in Helsinki. Een bezoek aan de sauna is ook een must, en mensen gaan vaak samen zwemmen aan het einde van de midzomernacht. Barbecues, vissen en boottochten zijn ook populair.

Noorse midzomer: Sankthans

In Noorwegen wordt midzomer gevierd op Sint-Jansavond, 23 juni. In tegenstelling tot Zweden is dit gebaseerd op de christelijke traditie en de geboortedag van Johannes de Doper. Hier komt de naam Sankthans vandaan. Het feest is niet zo groot en belangrijk als in Zweden – ook omdat het op een doordeweekse dag kan vallen – maar er worden overal in Noorwegen festiviteiten en gebruiken gehouden.

Traditioneel zijn er in het hele land kampvuren in alle maten – van klein tot enorm. Familie en vrienden verzamelen zich rond de kampvuren en eten: Worstjes worden gegrild in een gezellige sfeer en gegeten met aardappelsalade en aardappelpannenkoekjes. Net als in Zweden is er ook haring, zalm en brood. Een andere specialiteit die vaak met Sankthans wordt gegeten is rømmegrøt, een pap van zure room, bloem, melk en boter, geserveerd met kaneel, suiker en sultana’s. Er wordt ook bier en aquavit gedronken. Er wordt ook bier en aquavit gedronken.

Er wordt niet alleen privé gezongen, maar ook tijdens concerten in heel Noorwegen. Net als in Zweden organiseren ook Noorse openluchtmusea Midzomerfeesten, zoals het Norsk Folkemuseum in Oslo, dat een bijzonder hoogtepunt is voor gezinnen.

Midzomer in Denemarken: Sankt Hans

Net als in Noorwegen wordt midzomer ook in Denemarken gevierd als Sankt Hans op de avond van 23 juni. Ook hier worden grote vreugdevuren ontstoken, maar met een extra twist: op de Sankt Hans bål wordt een strooien heks verbrand om boze geesten en demonen te verdrijven.

Voordat het vuur wordt aangestoken, houdt een lokale persoonlijkheid, zoals een politicus, een toespraak. Daarna wordt het lied Midsommervisen van Holger Drachmann gezongen. Er worden worstjes en brood gegeten en vaak zijn er concerten. Naast de vreugdevuren, die meestal aan de kust en op het strand plaatsvinden, zijn er ook fakkel- en lampionoptochten.

Naast vieringen op het strand zijn ook tuinfeesten gebruikelijk. Er wordt gebarbecued, gedronken, gezongen en zelfs geknutseld – heksen zijn ook erg populair als versiering. Er zijn ook evenementen in parken en musea, zoals de themaparken Tivoli en Bakken in Kopenhagen.

Midzomer in IJsland: Jónsmessa

In IJsland draait alles om de middernachtzon in juni. Net als in Noorwegen en Denemarken wordt Jónsmessa gevierd in de nacht van 23 op 24 juni, maar er zijn geen grote feesten.

De nacht wordt beschouwd als een van de vier meest magische nachten van het jaar (naast kerstavond, oudejaarsavond en þrettándinn, die op 6 januari valt en het einde van het kerstseizoen markeert) – volgens de IJslandse folklore betekent dit dat koeien met mensen kunnen praten, zeehonden in mensen veranderen, dromen uitkomen, geneeskrachtige kruiden bijzonder krachtig zijn en dauw een helende werking heeft. Je kunt ook elfen ontmoeten: Je hoeft alleen maar op een kruispunt te gaan zitten met vier paden die allemaal naar kerken leiden en de magische wezens zouden moeten verschijnen.

Midzomer in de media: thrillers, films en meer

Vanwege de bekendheid, folkloristische oorsprong en mystieke uitstraling van Midzomer wordt de feestdag vaak gebruikt als plotmoment in boeken of films, meestal thrillers, romances of fantasy. Personages uit de verhalen van Astrid Lindgren vieren ook Midzomer, bijvoorbeeld de The Six Bullerby Children of de bewoners van Seacrow Island.

De Amerikaans-Zweedse horrorfilm Midsommar uit 2019, waarin een groep toeristen in Zweden in de klauwen van een sekte valt, kreeg ook veel internationale aandacht.