Alcohol in Scandinavië: alles wat je moet weten
Als het om alcohol gaat, heeft elk land andere voorkeuren, tradities en regels. Die zijn in Scandinavië veel strenger dan in landen als het Verenigd Koninkrijk en Duitsland – maar dat betekent niet dat de Zweden, Finnen en Noren in onthouding leven. Bier, wijn en sterke drank zijn vooral populair bij traditionele festiviteiten en in de gemeenschap. Hier vind je alles wat je moet weten over alcoholische dranken op vakantie in Scandinavië.
Typische Scandinavische soorten alcohol en dranken
Tot op de dag van vandaag kent Scandinavië een lange traditie van alcoholische dranken. In Zweden wordt schnaps al sinds het einde van de 14e eeuw gedistilleerd. Aanvankelijk werd het gebruikt als medicijn en werden er kruiden en specerijen aan toegevoegd. In de 17e eeuw werd schnaps gewoner en sindsdien maakt het deel uit van de Zweedse culinaire tradities. Er zijn nog steeds talloze lokale producenten die sterke drank, bier en wijn produceren en vooral bekend zijn in hun regio.
Het Zweedse woord snaps komt van het Duitse woord Schnapps en betekent “doorslikken”.
Akvavit
Een aanrader: De kruidenschnaps akvavit, ook bekend als aquavit, heeft een lange traditie in Scandinavië. Het heeft een alc/volumepercentage van minstens 37,5, een overheersende karwij- of dillesmaak en wordt gedistilleerd uit graan en aardappelen. Afhankelijk van de fabrikant wordt er ook koriander, venkel, kaneel of kruidnagel gebruikt.
Akvavit is een integraal onderdeel van de Scandinavische eet- en drinkcultuur en wordt bijvoorbeeld geschonken als slaapmutsje na het kerstdiner. Het merk Linie wordt beschouwd als een Noorse klassieker en specialiteit. De sherryvaten waarin de alcohol wordt opgeslagen en vervoerd worden twee keer over de evenaar gereisd (de “lijn”). In Zweden is O.P. Anderson de grootste producent van aquavit.
Absolut Wodka
Absolut Vodka is een traditionele Zweedse producent die vandaag de dag wereldwijd bekend is. In 1879 ontwikkelde Lars Olsson Smith in Åhus in de regio Skåne een continue distillatie om absoluut zuivere wodka te produceren. Hieruit ontstond bijna 100 jaar later de naam van het bedrijf. Overigens komen alle ingrediënten voor de high-proof drank, wintertarwe en water, ook uit de regio. Er zijn verschillende andere Scandinavische stokerijen die onder andere wodka en gin produceren.
Öl / Øl (bier)
Öl (Zweden) of øl (Noorwegen) betekent niets anders dan bier. Net als in Groot-Brittannië is bier ook in Scandinavië erg populair en wordt het bijvoorbeeld met Kerstmis of midzomer gedronken. Er zijn nu talloze microbrouwerijen in Zweden en Noorwegen die hun eigen ambachtelijke of lagerbier produceren.
Appelcider
Cider wordt vooral geassocieerd met Groot-Brittannië en Frankrijk, maar in Scandinavië gaat de productie van cider terug tot de Vikingtijd. In Zweden en Noorwegen is cider echter een populair alternatief voor bier geworden. De grootste Zweedse producenten zijn Herrljunga Cider en Kopparbergs Bryggeri. In Noorwegen is vooral de wijn van fruittelers in de Hardanger regio populair.
Er is ook alcoholvrije cider, die wordt verkocht als frisdrank en in verschillende smaken in supermarkten.
Glögg / Gløgg
Glögg is de Scandinavische versie van glühwein en bestaat uit rode wijn, kruiden en rum of wodka. Het wordt hier ook wel “Zweedse punch” genoemd, hoewel het in heel Scandinavië populair is. Glögg is vooral populair tijdens de advent en het Zweedse Luciafeest.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen alcoholarme glögg en sterke wijnglögg, die alleen in Systembolaget wordt verkocht. Alcoholvrije glögg op basis van zwarte bessensap is echter ook populair in Zweden.
Zweden: Alcohol
Geschiedenis, wetten en tradities
Hoe vreemd het ook klinkt, alcoholgebruik heeft een bewogen geschiedenis in Zweden. Rond 1800 werd alcoholisme beschouwd als een groot probleem in de Zweedse samenleving. Men schat dat de mensen toen ongeveer vijf keer zoveel dronken als tegenwoordig, vooral sterke drank en bier. Vanaf 1910 begon de zogenaamde matigingsbeweging, die vooral religieus gemotiveerd was. Het doel was om het distilleren van sterke drank voor eigen gebruik af te schaffen.
In plaats van een totaal verbod op alcoholische dranken in Zweden, werd een compromis bereikt met het “Bratt-systeem”. Dit voorzag in de rantsoenering van alcohol en de nationalisatie van de productie en verkoop.
De rantsoenering werd in 1955 opgeheven, maar de lokale alcoholverkooppunten werden omgevormd tot een staatsbedrijf dat vandaag de dag nog steeds bestaat: Systembolaget. Dit is de enige plek in Zweden waar je drank met een hoog alcoholgehalte kunt kopen. Supermarkten hebben over het algemeen licht bier op voorraad met een maximaal alcoholpercentage van 3,5% per volume.
Net zoals koffie deel uitmaakt van de fika in Zweden, maken bier, schnaps en andere dranken deel uit van festiviteiten zoals Kerstmis, Midsommar en Kräftskiva, het rivierkreeftjesfestival in augustus. Want als Zweden bij elkaar komen, proosten ze graag samen.
Over het algemeen wordt alcoholgebruik in Zweden sterk geassocieerd met feesten en uitgaan in het weekend. In tegenstelling tot het Verenigd Koninkrijk is het vrij ongebruikelijk om thuis na het werk een biertje of een glas wijn te drinken.
Toch is het drinken van alcohol in het openbaar meestal verboden in Zweden. Dit wordt bepaald door de betreffende gemeente. Alcohol is ook verboden in het openbaar vervoer in Zweden. Als je toch door de politie wordt betrapt, kan deze je een boete opleggen. Er zijn echter een paar uitzonderingen, bijvoorbeeld in sommige parken. In Noorwegen is het helemaal verboden.
FAQ: Alcohol in Zweden
Systembolaget (vertaald: “systeembedrijf”) is het enige bedrijf in Zweden dat dranken met een alcoholpercentage van 3,5 procent of meer mag verkopen. Dit zijn door de staat gerunde monopoliewinkels die het alcoholbeleid van het land dienen. Het doel van dit beleid is om de alcoholconsumptie in Zweden terug te dringen. De winkels zijn op zaterdagmiddag en zondag gesloten.
Alcohol kost in Zweden vaak bijna twee keer zoveel als in andere Europese landen. Dat de alcoholprijzen in Zweden zo hoog zijn, komt deels door de hoge belastingen.
Om alcohol te kopen in Systembolaget, de Zweedse alcoholwinkel, moet je minstens 20 jaar oud zijn. In restaurants in Zweden kun je alcoholische dranken kopen vanaf 18 jaar.
Alcohol mag door personen boven de 20 alleen belastingvrij in Zweden worden ingevoerd als het bestemd is voor eigen gebruik of dat van het gezin. Het moet ook persoonlijk worden vervoerd, bijvoorbeeld in bagage. Voor EU-landen gelden de volgende importlimieten: 10 liter sterke drank, 90 liter wijn (inclusief maximaal 60 liter mousserende wijn) en 110 liter bier. Meer informatie hierover kun je vinden op de Zweedse douanewebsite Tullverket.
Noorwegen: Alcohol
Geschiedenis, wetten en tradities
De relatie met alcohol in Noorwegen is vergelijkbaar met die in buurland Zweden. Vooral in het noorden van het land is thuis distilleren vandaag de dag nog steeds een traditie.
Aan het begin van de 20e eeuw werd alcoholgebruik gezien als een groot sociaal probleem en daarom begon in Noorwegen de protestantse drankbestrijding. Tegen 1913 waren er slechts 12 Noorse steden die de verkoop en het schenken van alcohol toestonden. Dit werd nog verergerd door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog: de Brennevinsforbud verbood de verkoop, het brouwen en het distilleren van sterke alcoholische dranken volledig. Het verbod leidde tot een bloei van smokkel en bootlegging in het hele land.
Later werd, naar het voorbeeld van het Zweedse Systembolaget, besloten om een verkoopmonopolie onder staatscontrole in te stellen: Het zogenaamde Vinmonopolet ontstond. Tot op de dag van vandaag zijn er alleen light bieren verkrijgbaar in Noorse supermarkten. De matigingsbeweging is ook nog steeds aanwezig: Noren drinken op jaarbasis gemiddeld minder alcohol dan de Britten.
In Noorwegen is het gebruikelijk om alleen in het weekend alcohol te drinken – en dan soms een beetje meer. Mensen proosten graag samen op feestdagen en festivals. Traditionele kerstbieren (Juleøl) zijn bijzonder populair. Een andere uitzondering in Noorwegen heeft te maken met wintersport, die het hele jaar door populair is: Après-ski in het skigebied gaat gepaard met drinken, net als in de Alpengebieden. Daarnaast groeit de barcultuur in de grote steden van Noorwegen en worden traditionele lokale dranken gecombineerd met moderne concepten.
FAQ: Alcohol in Noorwegen
In Noorwegen zijn dranken met meer dan 4,75 procent alcohol alleen verkrijgbaar in Vinmonopolet (vertaald: “wijnmonopolie”). Dit zijn door de staat gecontroleerde monopoliewinkels. Sterke drank mag pas vanaf 20 jaar worden gekocht. Er is ook een verbod op reclame voor alcoholische dranken. Bier is meestal verkrijgbaar in supermarkten.
De prijzen voor alcoholische dranken zijn in Noorwegen nog hoger dan in Zweden en Finland. Je betaalt hier meer dan twee keer het EU-gemiddelde. Dit komt vooral door de hoge belasting op alcohol.
Per persoon mag maximaal 1,0 liter sterke drank, 1,5 liter wijn en 2,0 liter bier, cider of iets vergelijkbaars (alcoholpercentage van 2,5 tot 4,7 procent) belastingvrij in Noorwegen worden ingevoerd. Om bier, wijn en tabak in te voeren moeten personen ten minste 18 jaar oud zijn, terwijl voor de invoer van sterke drank een leeftijdsgrens van 20 jaar geldt. Er zijn aanvullende conversieregels voor alcohol, meer informatie is te vinden op de Noorse douanewebsite (toll.no).
Finland: Alcohol
Geschiedenis, wetten en tradities
Wat in Zweden Systembolaget heet en in Noorwegen Vinmonopol, heet in Finland Alko. Net als in de andere twee landen begon de drankbestrijding ook in Finland. Van 1919 tot 1932 was er zelfs een totaal verbod op alcohol (kieltolaki) in Finland. Particulier distilleren, de algemene verkoop en smokkel van alcohol uit Estland en Rusland werden vervolgd. In 1932 maakte een referendum een einde aan het Finse verbod en ontstond Alko. Het is een monopoliebedrijf voor de detailhandel in alcohol.
Sinds april 2018 is in Finland een nieuwe alcoholwet van kracht, die de regelgeving iets versoepelt. Alcoholische dranken met maximaal 5,5 procent alcohol zijn nu verkrijgbaar in Finse supermarkten. Toch is het drinken van bier in bijvoorbeeld voetbalstadions alleen toegestaan in bepaalde aangewezen gebieden (anniskelualue).
Bij bepaalde gelegenheden proosten Finnen echter graag samen, bijvoorbeeld op Vappu (1 mei) of Juhannus, de Finse midzomernacht. Je kunt ontdekken wat Finnen graag drinken in de FAQ over Finland en alcohol hieronder.
FAQ: Alcohol in Finland
Naast traditioneel bier en wijn is er de typisch Finse Sahti. Dit boerenbier wordt waarschijnlijk al meer dan 1000 jaar gebrouwen, want het werd gevonden op een Vikingschip uit de 9e eeuw. Traditioneel wordt het op smaak gebracht met jeneverbes naast of in plaats van hop en heeft het een alcoholpercentage van acht tot tien procent.
Een andere Finse cultdrank is Lonkero, een mix van gin en grapefruit, die kant-en-klaar in een blikje kan worden gekocht. Bekende wodkamerken uit Finland zijn Finlandia Vodka en Koskenkorva. Kyrö gin is ook erg populair.
Dranken met meer dan 5,5 procent mogen alleen worden verkocht door het staatsmonopolie Alko. Alcoholreclame is onderworpen aan strenge regels.
Finland heft de hoogste belasting op alcohol in Europa. Daarom is de prijs van een fles wodka ongeveer 24 euro (ca. 20,50 pond). Een witbiertje in de winkel kost bijna 4 euro (ca. 3,50 pond) (vanaf 2021).
De volgende hoeveelheden alcohol mogen belastingvrij uit EU-landen in Finland worden ingevoerd als ze bestemd zijn voor persoonlijke of gezinsconsumptie: 110 liter bier, 90 liter wijn (inclusief 60 liter mousserende wijn, inclusief longdrinks en cider), 20 liter tussenproducten en 10 liter andere alcoholische dranken. Jongeren onder de 18 mogen geen alcohol invoeren in Finland. Personen onder de 20 mogen Finland alleen binnenkomen met licht alcoholische dranken. Meer informatie hierover kun je vinden op de Finse douanewebsite Tulli.
